Son 15 yılda Türk insanının aklında en çok kalan reklamları yaptı. Derbi-Ali Desidero, Fındık Tanıtım Grubu – Aganigi Naganigi, Genç Parti kampanyası, Mavi Jeans – Çok Oluyoruz!, Yapı Kredi – Tık Tık Tık Eyi Günler, BP – Ağzı Olan Konuşuyor, Ixir- Kokoreççi, en bilinenleri.

Yaratıcılık dendiğinde nedendir bilinmez daima popüler ve hep göz önünde olan mesleklerin icracıları işaret edilir. Oysa ne yaratıcı doktorlar, finansçılar, sporcular, aşçılar, öğretmenler, pazarlamacılar, avukatlar, yöneticiler, besteciler, organizatörler, mühendisler vardır da adları bile anılmaz. Onlar bulunup çıkarılsa, bana sıra gelir miydi diye hep merak etmişimdir. Ve nedendir bilinmez, yaratıcılık işin patronuna yakıştırılır daima. Ve de daima İstanbul’dakilere yakıştırılır yaratıcılık tanımı. Yahu bunun Ankara’sı, Mersin’i, Sivas’ı, Denizli’si, Van’ı, Erzurum’u, Konya’sı, İznik’i, Çamlıhemşin’i, Eğirdir’i, Lüleburgaz’ı yok mudur? Olmaz mı?!.. Ama kim bulup çıkaracak onları şimdi, işin mi yok Allah aşkına…
Ben çalışan olduğum zamanları hatırlıyorum, yaratıcılık tanımı kendi küçücük çevremde yakıştırılırdı bana. Ne zaman patron oldum (hissedarlık da buna dahil tabii) adım çokça anılmaya başladı her çevrede. Ama 35 yılı aşkın ‘yaratıcılık’ hayatımda tek bir kere, kare bulmacada sorulmadım. Bunu hep bir eksiklik olarak görmüş ve hep bunun ezikliğini duymuşumdur. Belki de bulmacaları hazırlayanlar beni nasıl soracaklarını bulamıyorlardır. Olamaz mı? Evet evet, beni nasıl soracaklarını bulamıyorlardır, yoksa tabii ki sorarlardı bugüne kadar. Demek bulmaca hazırlayanların hiçbiri yeterince ‘yaratıcı’ değil. Halbuki, yaz soldan sağa 2., “Her yapmadığı şey şehir efsanesi olan kişi kimdir?” diye, bak bakalım cevabı doğru yazamayan bir tek kişi çıkacak mı?..
Yaratıcılık Allah’a mahsustur diyenlere de büyüklerimden duyduğum bir hatırlatmam olacak. “Allah’ın bütün vasıfları kulda da vardır ama kul kadar!..”
Yaratıcı Ali Taran kulunuzdan bu kadar.

ALİ TARAN
ATSP HomeOffice
Eğirdir – Isparta
17 Temmuz 2009

Sonrasında birçok siyasi grup ve şahsiyete ilham ve cesaret kaynağı olacak Yeni Demokrasi Hareketi (YDH)’nin kurucularından birisiydi. Advantage Card’la tüketicinin çok taksitli döneme girmesinde öncü rol oynadı. Ciddi bir değer kazanan Advantage’ı çok yüksek bir rakama HSBC’ye sattı. Türkiye perakendesine “koşulsuz müşteri memnuniyeti” kavramını kazandırdı. Bunun yanında T-box ve Fish Card gibi yaratıcı fikirleri de hayata geçirdi. İlk yerli assistance hizmeti Back-up’ı da yine o başlattı.

Yeni Demokrasi Hareketi
Siyasette yeni hareketler için cesareti artırdı, çünkü insanlar Türkiye’yi değiştirebileceklerine inandılar. Daha sonra da cesareti kırdı, çünkü idealist ve sportmence hareketlerin Türkiye’de sıfırdan başlayabileceğine dair güveni kırdık maalesef. YDH’nin asıl başarısı o gün dünyada zamanı gelmiş ve geçmekte olan birtakım kavramları Türkiye’nin gündemine sokması oldu. Türkiye’nin değişmesine olan ihtiyacı çok açık ifade etti. Türkiye’nin bugün son iki hükümet programının yüzde 70’i YDH programıdır. YDH’nin fikirleri bugün oldukça baskın yaygın.

İlk taksitli kredi kartı
İlk defa 1984’te Beymen Kart olarak başladı. 1985’te Çarşı ve sonrasında Benetton’da da devam etti. Kredi kartları birimini 1997’de yeniden kurmaya başladık. 1998’in Aralık ayında da Advantage, faizsiz taksitli kart ve ödüllü kart olarak başladı. Öncesinde zaten taksitli kartlar vardı, ama kredi kartı özelliğiyle yoktu. Ödül, yani puan sistemi de yoktu. Türkiye çok hızlı gelişen bir ülke. İnsanların ise gelişme arzusu çok daha fazla. Kimse hayat standardıyla yetinmiyor, daha iyi bir hayat istiyor. Göç, şehirleşme ve hizmet sektörünün büyümesi hepsi eş anda oluyor. Herkes yaşadığından daha iyi bir hayat istiyor, ama maalesef aylıklarımız buna izin vermiyor. Advantage Card insanların bu hayata erişimini arttırdı. Yılda bir kere tatile gidemeyen aileler, yılda üç kere gidip parasını bir sonraki sene öder hale gelmeye başladı. Çocuğuna mezuniyette bisiklet alamayan insanlar, çok rahatlıkla 6-8 taksitle alabilmeye başladı. Dolayısıyla taksitli kredi kartları 2001 döneminde krizi ülkenin hafif atlatmasına yardımcı olan çok önemli bir araç oldu. Mucizesi de o zaman belli oldu aslında.

Taksitli kredi kartını Amerika’da çıkarmış olsaydı?
Hep düşünüyorum, yaptıklarımızın çoğunu Amerika ekonomisinde yapmış olsaydık, şu anda 2-3 milyon değil, banka başına 50-60 milyonluk bir kart pazarını konuşuyor olacaktık. Avrupa’da ve Amerika’da anlamakta güçlük çekiyorlar. Fakat daha sonra ne kadar önemli bir vasıta olduğu belli oluyor. Taksitli kartların enflasyonu yüksek olan Türkiye’nin ihtiyacına cevap veren, dolayısıyla sadece Türkiye gibi ülkelerde başarılı olabilecek bir kat olduğuna inanmıyorum. Faiz ne kadar düşükse o kadar başarılı olabilirler. Biz 2002 de Advantage’ı HSBC’ye devrettik. Diğer bankaların da hepsi kredi kartlarını çıkardılar. Yurtdışına açılmayı artık onların da yapması lazım.

Kredi kartlarında yeni dönem: Fish Card
Biz taksitli kredi kartını yaptıktan sonra kredi kartında aslında çok da bir gelişme olmadı. Herkes bizim gibi ödül yani puan sistemini geliştirdi. Mil programları eklendi bir de… Ama 10 senedir hemen hemen tekrarlanan bir hal almıştı ve bir hayat öpücüğü gerekiyordu kredi kartlarına. Aklımıza çekilişlerin de olduğu, insanların para ödemediği, adeta vadesi geçmeyen bir piyango bileti gibi olan bir kart yapma fikri geldi. Sürekli yapılan alışverişlerin tekrar tekrar piyangoya dahil olmanızı sağladığı bir ödüllendirme sistemi kurduk. Fish Card diğer kartlarda olan bütün özellikleri barındırıyor. Puan, taksit, her şey var, bir de üstüne çekiliş var. Ama bununla da yetinmemek, 2-3 sene sonra başka bir şey yapmak lazım. Kimse durduğu yerde ekmek yiyemez. Pastadan pay almaktansa yeni pastalar yaratmak lazım.

İlk assistance hizmeti Back-up…
Dr. Back-up da dahil edildiğinde toplam kullanıcı sayısı 200 bin civarına ulaştı. Ben buraya bu kadar hızlı geleceğini beklemiyordum. Allahtan örgütlenmiştik, kliniklerimizle ekiplerimizle iyi örgütlenmiştik, ama beklediğimizden daha hızlı gelişti. Ama daha çok uzun yolu var.

T-box fikri nasıl doğdu?
Advantage’la bir yıl içinde bir milyon kişinin cüzdanına girip de kartı HSBC’ye devrettikten sonra oturup bir değerlendirme yaptım. Acaba bu bir kere olup, bir daha olmayacak bir başarı mıydı, yoksa gerçekten yeni bir ürün çıkarıp bir yıl içinde bir milyon insanın cebine girme şansımız olur mu? Bu düşünceyle bir beyin fırtınasında en güçlü taraflarımızı ortaya çıkarmak istedik. Şunlar çıktı: Perakendeyi, konfeksiyonu ve Advantage örneğinde olduğu gibi paketlemeyi iyi bildiğimizi fark ettik. Advantage Card’ta sadece bizim ürünümüzü değil 600-700 ürünü bir paketin içine koymuştuk. Bu üçünü birleştirip ne yapabiliriz diye düşündük. Sonra gruba bir mail attık. Böyle bir proje var gönüllü varsa gelsin toplantısına katılsın diye. 22 kişi katıldı. Reklam ajansımızdan, PR ajansımızdan, pazarlamadan, muhasebeden, depodan insanlar geldi. Hepsi T-box gibi deli bir projede heyecan duyabilecek arkadaşlardı. Büyük bir eğlence ve heyecanla başladık. Fikri ortaya attıktan sonra ilk malı çıkarmamız 5-6 ay sürdü. İlk yıl bir milyon 400 bin ürün sattık. Sözde ilk defa yuvarlak sıkıştırılmış tişört yapacağız ve sadece onu satacağız diye çıktık yola. Ancak model sayısı hızla arttı. Bugün 300’ün üzerine ulaştı ve yılda 2,5-4 milyon arasında ürün satar hale geldik. Advantage’dan sonra kısa sürede milyonun üzerine çıkan ikinci işimiz oldu.

Nelere keşke diyor?
YDH’da farklı yapardım. İlk seçime girmezdim. Erken adım attık. Çok çabuk büyüdü ve taşıyamadı kendi ağırlığını. Hazır giyim ve perakendede komşu ülkelerdeki fırsatları kalıcı değerlendiremedik. Moskova’ya geç girdik, erken çıktık. İran’a yıllar yılı tutucu davrandık. Irak’a yeni giriyoruz. Yunanistan’a geç kaldık. Ama bunların yanında Mısır’a tam zamanında girdik. Dubai’ye hiç inanmadık, girmedik ve çok memnunum girmediğimiz için. Ama Türkiye o derece inişli çıkışlı bir yer ki Türkiye’de sağlam duruyor olmanız lazım. Türkiye’nin bu iniş çıkışından dolayı merkezden uzaklaşmaya korkuyorsunuz.

Boyner Holding’in DNA’sı
Bir ihtiyaç ortaya çıkıp da müşterinin daha henüz kendisi, “Benim buna ihtiyacım var” demeden orada olmayı çok önemli görüyoruz. Bütün yaptıklarımız müşteriyi parmağımızın ucunda hissedip ona yeni yapılmamış bir şey sunmak. Bu bizim grubun DNA’sında var. Bir şeyin bir yapılış şekli varsa, başka bir şekilde yapılabilir mi dendiği zaman çok heyecan duyuyoruz. Tabii bu işler hobi değil, hepsi aynı zamanda çok para kazandıran işler. Ama yaparkenki o yaratıcı aşkı kaybetmemek lazım. Türkiye’de “Birileri kazanıyor biz de o işe girelim” dediğimiz hiç iş olmadı. Hep “Bir boşluk var, kimse düşünmemiş bugüne kadar” diye işler geliştirdik. Bir Ar-Ge veya iş geliştirme ekibimiz yok. Herkesin kafasının önemli bir kısmı iş geliştirmede, herkes yeni bir fırsat, yeni bir delik arıyor.

Kuluçkadaki projeler
Bir kısmı Türkiye ve İstanbul, bir kısmı kendi işlerimizle ilgili kuluçkada çok proje var. Bunların arasında en sıcak olanı İstanbul için Atatürk Havalimanı pisti çevresindeki arazileri 20 yıllığına kiralayıp, dünyanın en güzel temalı çicek cenneti haline getirmek istiyorum. Birkaç yıldır üzerinde çalıştığım projem şu anda bana heyecan veriyor. 2010 İstanbul Kültür Başkenti takvimine yetiştirebilmek ise bu projeyi taçlandıracak.

Cüzzamla Savaş Derneği ve Vakfı’nı kurdu. Deri hastalıkları konusunda 1970’li yıllarda başlattığı ve yıllarca yürüttüğü çalışmalarla Türkiye’de cüzzam hastalığının yenilmesinde büyük pay sahibi oldu. Bu çalışmalarından dolayı 1986’da kendisine Hindistan’da “Uluslararası Gandhi Ödülü” verildi. 2006 yılına kadar Dünya Sağlık Örgütü’nün cüzzam konusunda danışmanlığını yaptı. Yine kurucusu olduğu Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD) ile Anadolu’da birçok çocuk ve kadının eğitimi ve sosyalleşmesine ön ayak oldu. ÇYDD’nin özellikle “Orada Bir Okul Var Uzakta”, Turkcell ile yürüttüğü “Kardelenler”, Milliyet ile yürüttüğü “Baba Beni Okula Gönder” projeleri toplumun değişik katmanlarından büyük destek toplamayı başardı.

Hayrettin Karaca 1980 yılında Türkiye’nin ilk özel arboretumunu (ağaç parkı)kurdu. Bitki toplamak için Türkiye’yi karış karış gezen Karaca ülke topraklarının erozyonla hızla kaybedildiğini görünce 1992 yılında erozyonla mücadeleyi başlattı. Yine işadamı olan yakın dostu Nihat Gökyiğit ile birlikte kurduğu Türkiye Erozyonla Mücadele ve Ağaçlandırma Vakfı (TEMA), Anadolu topraklarının erozyona maruz kalıp yok olmaması için yüz binlerce insanı örgütledi. Halen 367 bin aktif gönüllüsü olan TEMA, milyonlarca ağacın dikilerek toprakların korunmasını sağladı. Kaybedilmek üzere olan tarım arazilerinin kurtarılması için başlattıkları projeler sayesinde birçok bölgede yeniden kırsal kalkınmanın tohumları atıldı. Hem geniş halk kitlelerinin hem de büyük sermayenin doğanın korunmasına yönelik dikkatini ilk TEMA çekmeyi başardı.

Dünyada otomobile yön veren 150 kişiden biri olarak kabul edilen Murat Günak, sırasıyla Ford, Mercedes, Peugeot, DaimlerChrysler için çalıştı. 1 Ocak 2004’te de Volkswagen, Audi, Seat, Skoda, Bentley, Bugatti ve Lamborghini gibi markaların sahibi Volkswagen Grubu’nun Tasarım Bölümü Başkanı oldu. 2007’de bu görevinden ayrılan Günak, İsviçreli yatırımcı Sprit Avert’in patronu Lorenzo Schmid`le kompakt sınıfta yer alacak yeni bir hibrid otomobil üretmek üzere yola çıktı. Otomotiv yolculuğuna 16 yaşındayken hayallerindeki arabaları çizerek başladığını söyleyen Günak, henüz 17 yaşındayken Peter Monteverdi’yle çalışmasını da şans faktörü olarak değerlendiriyor. Otomobil tasarımıyla ilgili yaptığı çalışmalarını Renault’nun ünlü tasarımcısı Patrick Le Quément’a gönderen Günak, bu teşebbüsü sayesinde, dünyaca ünlü tasarımcıların yetiştiği Londra Kraliyet Güzel Sanatlar Okulu’ndan mastır derecesini aldı. Günak, 1983-1986 yılları arasında Ford Tasarım Merkezi’nde, 1986-1994 yılına kadar da Mercedes-Benz’de çalıştı. Mercedes’te çalıştığı yıllarda gerçekleştirdiği C serisinin tasarımı ile ün kazandı. Bu tasarım, Mercedes SLK modelleri için ilham kaynağı oldu. 1994 yılında kısa bir süre için Peugeot’da 100 kişinin bulunduğu Tasarım Merkezi’nin başkanı olarak görev yapan Günak, Asphalte, 206 cc, 607’ye imza attı. Peugeot’nun amaçladığı 205 serisinin eski günlerine kavuşması Günak’ın imzasını attığı 206 cc sayesinde oldu.1998 yılında DaimlerChrysler’de görev alan Günak, burada da Maybach ve Vision SLA konseptinin tasarım sorumlusu oldu. SLA’yi rüyasında biçimlendirdiğini söyleyen Günak, Mercedes C serisinin Sport Coupe modelini de 270 kişilik tasarım ekibiyle birlikte dizayn etti.
Türkiye’nin kendi otomobilini yapmayı düşünmesinin vaktinin geldiğini düşünen Günak, tasarım, mühendislik, üretim ve maliyet kontrolünü başarıya giden yolda önemli noktalar olarak değerlendiriyor. Günak, Türk otomotiv sanayinin hala öğrenme aşamasında olduğunu belirtirken, işin sırrını da maliyeti optimize edilmiş kalite ve çekicilik olarak tarif ediyor. Günak, yaratıcılık ve tasarım hususunda tarihlerini çok iyi kullanan İtalyanları örnek gösteriyor. Yaratıcılıktan öte tanıtımın önemine işaret eden Günak, Türkiye’nin Osmanlı İmparatorluğu’nun mirasına ve kültürel değerlerine güvenmesi gerektiği yönünde açıklamalar yapıyor.
Küresel dünya adına kritik bir döneme girdiğimizi belirten Günak, büyük araba markalarının Çin, Hindistan ve doğudaki yeni pazarlarla fiyat bakımından rekabet edebilmek için yüksek emisyon üreten arabalara yöneleceklerini söylüyor. Kendisi ise önümüzdeki dönem için yaratıcılığını, lüks tüketimden ziyade, basit olarak hareketlilik ihtiyacını karşılayan arabalara kanalize etmiş gibi görünüyor. O, dünyanın kaynaklarına saygılı olacak araçlara ihtiyacımız olduğunu ve tasarımcısı olduğu Mindset gibi hibrid araçların geleceğe yön vereceğini düşünüyor. Günak, daha iyi bir yaşam için, 2007 yılından beri birlikte çalışma imkanı bulduğu tüm yaratıcı insanların da, yeteneklerini Mindset projesinde kullanmalarına ön ayak oluyor. Kariyerindeki en önemli zaman diliminde olduğuna inandığını ifade eden Günak, Mindset’i belki de en yüksek “volume”da üretilmiş ilk yerel sıfır emisyon arabası olacak diye tarif ediyor. Kendi alanında rakiplerine estetikle fark atan Günak, son olarak Türkiye’nin çevreci tasarımlarda, lider olmaması için hiçbir nedenin olmadığını söylüyor.

O, reklamını yaptığı markalara şunu vaat ediyor, “Bizi en az yüzde 70 özgür bırakın, sizi zengin, markanızı meşhur edelim.”
Arçelik’in Çelik’i, Garanti’nin Bonus kafaları ve 12 Dev Adamları, Turkcell’in Cellocan’ları, Cola Turka’nın Amerika’lı ünlü komedyen Chevy Chase’li reklam kampanyası, Hazır Kart’ın Özgür ruhları… Reklamları kadar reklam jingle’ları da çok konuşulan bu yaratıcı adamın söylediklerini dikkate almamak olmaz.
Reklamcılık mesleğini “özellikleri hemen hemen aynı olan iki ürün arasından bir tanesinin, yarattığı çağrışımlar nedeniyle, daha fazla para vermeye değer olduğu hissini uyandırma mesleğidir” diyerek tarif eden Serdar Erener, televizyona bir reklamı koyduğunda, eğer o reklam geceden sabaha ünlenmişse, ertesi sabah işyerlerinde, arkadaş sohbetlerinde konuşuluyorsa, ‘tamam ben işimi yaptım’ diyor.
Erener’in, reklamcının, markaya katma değerini ölçme yöntemi de gayet net. Ona göre, bir markayı birileri, başka birine satmaya kalktığı zaman, reklamcının katma değeri de net şekilde anlaşılıyor. Çünkü bu türden durumlarda bilançonun yanında, marka değeri ön plana çıkıyor. Erener, bu satış gerçekleşirken “markamın da üzerinde şu kadar değer var” dendiğinde o ele gelmeyen hükmi şahsiyette, katma değerde reklamcının büyük payı olduğu inancında. Herkesin hayatında bir iki kere çok iyi reklam yapabilme ihtimalinin olduğunu düşünen başarılı reklamcı marifetin, uzun zamana yayılan, marka algısını oluşturacak cümlecikleri birbirinin ardı sıra, peş peşe hemen her mecrada kurup, o duyguyu yaratmakta olduğunu söylüyor. Bu örneklerden yola çıkarak, Erener’in başka örneği olmayan bir talebi de var. O, yıllarca emek verdiği markaların milyar dolarlar gibi çok yüksek rakamlarla satışı gerçekleştiğinde reklamcının da payını alması gerektiği kanaatinde. Referanslarına bakacak olunursa haksız da sayılmaz bu talebinde.
Yaratıcılığın nereye doğru evrildiği konusunda ise Erener, “eskiden ‘big idea’ vardı; şimdi ‘rich idea’ diyorlar. Bu fikri suya attığın anda, mümkün olduğu kadar geniş halkalarla yayılması lazım. Doğurgan fikir yani.” Sadece fikrin kendisinin iyi bir fikir olmasının artık yeterli olmadığının altını çizen Erener bahsi geçen halkaları somutlaştırmak için ilk olarak televizyon reklamındaki etkisini işaret ediyor; ikinci halkaya da PR fikri olarak etki yaratmasını ekliyor. Bu ikinci halkaya, web’de bir oyuna, eğlenceye, dedikoduya, bir e-posta zincirine neden olabilir mi, fikir, sokağa, gazetelere, basına taşınabilir mi, bir gerilla pazarlama fikrine dönüşebilir mi türü soruları yerleştiriyor. Erener’e göre, artık mesleki yeterlilik ve beceri kanıtı ‘rich idea’yla şekillenecek.

Garanti Bankası ve Bank Ekspres gibi bankalarda genel müdürlük yaptı. Uzun bir bankacılık kariyerinden sonra kendi isteğiyle kariyerini sonlandırıp sivil toplum kuruluşlarında çalışmaya başladı. Önce Eğitim Gönüllüleri Vakfı’nı kurdu. Burada organize ettiği 5 bin gönüllü aracılığıyla yaklaşık 200 bin öğrencinin eğitimine katkı sağladı. Kişiliği kurumun önüne geçtiği düşüncesiyle kurumdan deyim yerindeyse uzaklaştırıldı. Sonra kurduğu Toplum Gönüllüleri Vakfı’nda da binlerce genci, eğitim çalışmaları için örgütledi. Bu çalışmalarda hem gençliğin eğitilmesine katkısı oldu hem de genç bireylerin sivil topluma kazandırılmasında büyük adımlar attı. Mavi Jeans ile TOG Atak, Pfizer ile Sağlık Okuryazarlığı, çeşitli kuruluşlarla Benim Kütüphanem ve son olarak da Avea ile Hayatım’ın Fikri projesini hayata geçirdi. Pazar Yeri, Mor Düşün ve Kalkınma İçin Gençlerin Katılımı projelerinde ise Dünya Bankası’nın desteğini almayı başardı. Ayrıca Enka Okulları’nın fikir babalığını yaptı ve YDH’nın da kurucuları arasında yer aldı.

Türkiye’de bağımsız sinemanın yeniden hayat bulmasını sağlayacak filmler yaptı. İlk çalışması olan kısa film formatındaki Koza ile 1995 yılında Cannes Film Festivali’ne katıldı. İlk uzun metrajlı filmi Kasaba ile Berlin Film Festivali’nde Caligari Ödülü’nü, İstanbul Film Festivali’nde Fipresci Ödülü’nü, Köln Film Festivali’nde ise En İyi Yönetmen ve En İyi Görüntü Yönetmeni ödüllerini kazandı. 1999 yılında çektiği Mayıs Sıkıntısı ile yurt içinde ve dışında birçok ödül aldı ve ünü çok yayıldı. 2002 yılında çektiği Uzak ise 56. Cannes Film Festivali’nde, Büyük Jüri Ödülü’nü kazandı. Başrol oyuncuları Muzaffer Özdemir ve Mehmet Emin Toprak da ‘En İyi Erkek Oyuncu Ödülü’nü paylaştılar. Ceylan son olarak 2008 Cannes Film Festivali’nde Üç Maymun filmiyle “En İyi Yönetmen Ödülü”nü aldı. Yurt dışında Türk sinemasına çok sayıda ödül kazandıran Ceylan, aldığı ödüllerle diğer genç yönetmenlere de umut verdi.

Yazdığı satırlarla bir Türk’ün de Nobel Edebiyat Ödülü alabileceğini kanıtladı ve diğer Türk edebiyatçılarının önünü açtı. Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanarak bu ödülü alan en genç iki kişiden biri oldu. Kitapları 58 dile çevrildi, 100’ü aşkın ülkede yayımlandı ve milyonlarca sattı. Bu sayede Türkçenin dünya edebiyatında dikkat çekmesini sağladı. Romanlarında yaptığı İstanbul tasvirleri dünyanın bir kere daha İstanbul’a ilgi duymasını sağladı. 2005 yılında Prospect dergisi tarafından dünyanın 100 entelektüeli arasında gösterildi, 2006 yılında ise TIME dergisi tarafından dünyanın en etkili 100 kişisinden biri seçildi.

İlk 45’liğini 1975 yılında çıkardı ve sadece 50 kopya sattı. Ancak yılmadı ve 45’likler çıkarmaya devam etti ve 1977’de çıkardığı Allahaısmarladık adlı ilk albümüyle dikkatleri üzerine çekmeyi başardı. Yaptığı eserlerle Türk pop müziğinin 80’li yıllarda yeni bir çehre kazanmasını sağladı. Eserleri hem kendisinin hem de Sertab Erener, Harun Kolçak, Aşkın Nur Yengi, Levent Yüksel, Işın Karaca, Hande Yener, Yıldız Tilbe gibi birçok sanatçının büyük üne kavuşmasını sağladı. Yaptığı 21 albümle Türk pop müziğinin en üretken ve tartışmasız bir numaralı ismi oldu.

Mimarlığı üzerine uzun ve ağdalı cümleler kurmayı sevmeyen Han Tümertekin, içinde yaşayan insanları mutlu eden binalara imza atmanın peşinde. Ağa Han Ödülü ona Batı mimarlık enstrümanlarından en geçerlisini kazandırmış olsa da o, “yıldız mimar” sıfatının tuzağına düşmeyecek kadar mütevazı. Kaz Dağları’nda yaptığı B2 eviyle gelen Ağa Han Mimarlık Ödülü, SM evinin New York Times’ta tam sayfa haber oluşu, ardından Harvard’da Graduate School Design’da Proje Direktörlüğü… Son olarak Tümertekin’in beş projesi Harvard University Press tarafından ‘Recent Works’ adıyla kitaplaştırıldı. Dünyanın birçok yerinde konferanslar veriyor. Rem Koolhas, Herzog &de Meuron gibi ünlü mimarlarla ortak projeler yürütüyor.
“Kuşkusuz Ağa Han Mimarlık Ödülü’nü almak uluslararası mimarlık çevrelerinin dikkatini çekecek bir zemin hazırladı” diyor. B2 evinin bu coğrafyanın motiflerinden farklı ama yerine ait ve modern özelliklere sahip olması ona bu ödülü kazandırıyor. Ödül hakkında Tümertekin’e söylenenler de bu özelliklerle örtüşüyor. “Ya çok uluslararası mimari dile sahip yapılar ya da folklorik düzeyde yerel yapılar çıkar bu coğrafyadan; B2 evindeki mimari dil ise ikisini birden barındırıyor.”
Ona göre Ağa Han ödüllerinin farkı, sonuç değil başlangıç olması ve dolayısıyla mesleki bağlantılı birçok kapıyı açması. Ödülün ardından ivme hızla yukarı doğru çıkmaya devam ediyor. Londra’dan Architectural Associaton’a davet ediliyor, Kraliyet Mimarlık Enstitüsü (Royal Institute of British Architects RIBA)’da konferans vermesi isteniyor, Zagreb’te Oris dergisinin düzenlediği bir etkinlikte yine bir konferans ve ardından gelen sergi isteği…Han Tümertekin’in uluslararası mimarlık ortamına girişi Ağa Han ödülüyle oldu gibi algılanıyorsa, bu algının yanlış olduğunu söylemek gerekiyor. Halbuki, ödülden aylarca önce uluslararası bir kürsüden seslenmesi için Amsterdam’a çağrılmıştı. 2004 yılında, ARCAM (Architecture Centrum Amsterdam)’ın Turkey Today sergisine, konuşmacı olarak davet edildi. Harvard Üniversitesi’ndeki proje yürütücülüğünün mesleğine artı değer kattığına inanıyor. Ancak Tümertekin’in eğitimciliği zaten 10 yılı aşkın süredir devam ediyor. Önce Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’nde, son yıllarda da kurucularından biri olduğu Bilgi Üniversitesi Mimarlık Yüksek Okulu’nda ders vermeyi sürdürüyor.

Yürüttüğü tekstil işinin 1994 Krizi’nde giderek kötüye doğru gitmesiyle ilgisini başka alanlara yöneltmeye karar verdi. Yurtdışında daha yeni yaygınlaşan cep telefonunu Türkiye’ye getirmek için bir proje hazırladı. Türkiye’nin ilk cep telefonu operatörü Turkcell’i Çukurova Grubu ile birlikte kurdu ve uzun süre yönetiminde kalarak gelişmesinde söz sahibi oldu. Hızlı büyüyen telefon pazarını da ortağı olduğu KVK ile uzun süre domine etti. Bugün hala farklı alanlarda yeni girişimlere destek veriyor. İnternetin son zamanlardaki iddialı, akıllı arama motoru Hakia ve İnternet Explorer için geliştirdiği araç çubuğu ile girişimciliğine yeni alanlar ekliyor.

Babası Hayati Tabanlıoğlu’nun yanında mimarlığa başladı. Önceleri çoğunu babasıyla birlikte tasarladığı Doğan Medya Center, Doğan Print Center, Uso Center, Maxi Alışveriş Merkezi gibi yapılarla dikkati çekti. Son dönemde ise Kanyon, Safir gibi büyük ticari yapılara imza attı. Çok tartışılan projeler olsa da mimarlığını üstlendiği bu yapılar hem son dönemdeki yeni cazibe merkezleri oldular, hem de kent siluetinde önemli bir değişim yaşanmasına yol açtılar.

Ailesi Almanya’ya çalışmak için ilk göç edenlerdendi. Eğitimini Avrupa’da gerçekleştirdi. Üç yıl Volkswagen’de çalıştıktan sonra babasının marangoz işçisi olarak çalıştığı Ford’un tasarım ekibine katıldı. İlk ses getiren işi Yeni Ford Focus oldu. Ford’un en popüler araçlarından Focus’un uzun bir süre albenili olmasını sağladı. 4 milyona yakın satan Ford Mondeo ve “Yılın Otomobili” ödülünü alan S-Max modellerini de Güler tasarladı.

İstanbul’da The House Cafe, Kitchenette, Anjelique, MüzedeChanga gibi mekanlara tasarımlarıyla hayat verdiler. Onların elinin değdiği her mekan kendilerine has bir tasarıma kavuştu ve tasarımları müşterilerin o mekanlara daha sık gelmesini sağladı. Yaptıkları işler Vakko mağazalarından The Marmara otellerine kadar İstanbul’un dört bir yanına yayıldı. Hem çalışmaları hem de tasarladıkları mobilyalar yurtdışında birçok saygın yayında takdir gördü.
Autoban 212 tasarım ofisi, Mimar Seyhan Özdemir ve İç Mimar Sefer Çağlar tarafından 2003’te kuruldu. Üniversiteden arkadaş iki mimarın mekan ve ürün tasarımları ile hedefi yurtdışına açılmak oldu. Birkaç fuarın ardından basının ilgisini çekmeyi başardılar.
Tekil isimleriyle Autoban ekibi, 2004 yılında Wallpaper dergisinin, “Best Young Designer (En İyi Genç Tasarımcı)” kategorisinde seçtiği yedi kişi arasına girmeyi başardı. 2005’te Londra’da düzenlenen “100 % Design / Bursary Winner (Bursa Layık Görülen Tasarımcı)” ve “Best New Comer (En İyi Yeni Tasarımcı)” ödüllerini de alan ikili, 2006’da Wallpaper’ın “Best New Restaurant (En İyi Yeni Restoran)” ödülünü MüzedeChanga isimli çalışmaları ile kazandılar. 2006’nın Eylül ayında da “Yüzde 100 Design”a yeniden katıldıklarını söyleyen ekip, mimari çalışmalarının yurtdışındaki dergilerde çok ilgi gördüğünü, Mısır Apartmanı’ndaki Loft projelerinin Almanya, İtalya, Hollanda, İspanya ve İngiltere’deki yayınlarda yer bulduğunu belirtiyor.
Autoban, ağırlıklı olarak mobilya ve aydınlatma ürünleri tasarımı üzerine odaklanıyor. Sandalye, koltuk, masa gibi ürünleri var. Projelerinde ihtiyaç duydukları ürünleri ise satın almaktansa kendileri üretmeyi tercih ediyor. Mekanlara kimlik veren tüm ürünlerin kendi imzalarını taşımasına özen gösteriyorlar.
En tanınmış projelerinin başında Nişantaşı, Ortaköy ve Tünel’de bulunan The House Cafe’ler geliyor. Ortaköy’de Sedir ve Elit Plaza’da Dada’yı da tasarlayan ekip, bu restoranları uluslararası yayınlara taşımayı başardı. Biri dünyanın en iyi 100 restoranı, diğeri ise Andrew Martin’in yıllığında yer buldu. Anadolu yakasında Moda Teras, Bistro 33, Salon gibi projelere imza atan Autoban ekibi son zamanlarda mağaza tasarımları konusunda Vakko’yla çalışıyor. Beğendikleri ve kendilerini ifade edebildiklerini düşündükleri, Paris’teki “Salon du Meuble de Paris” ve Londra’daki “100 % Design” fuarlarına katılıyorlar.

Babası Ayhan Şahenk’ten devraldığı inşaat ağırlıklı Doğuş Grubu’nun iş kollarını çeşitlendirdi ve birçok yeni alana girdi. Rakibi olan Koç, Sabancı gibi holdinglere nazaran daha küçük olmasına karşın, özellikle üst gelir grubuna yönelik geliştirdiği işlerle hızlı bir büyüme yakaladı. Garanti Bankası’nı ülkenin en büyük bankaları arasında yer almasını sağladı. Kanal D’yi kurup Doğan Holding’e sattı. Ama medyada NTV, Cnbc-e televizyon kanalları, NTVMSNBC internet haber portalı, National Geographic, Robb Report gibi dergiler ve Radyo Eksen gibi radyolarla faaliyetlerini büyüttü. En büyük medya gruplarından birini kurdu. Doğuş Otomotiv ile de Audi, Volkswagen ve Porsche gibi lüks otomobillerin distribütörlüğünü üstlendi.

İnternetin bilgi çöplüğü olmasına karşı ilk yerli girişim olan Ekşi Sözlük’ü başlattı. Eleştirel bakış açısına sahip internet yazarlarını bir noktada buluşturdu. Başarılı ve basit bir moderasyon ve editörlük sistemiyle internetin en orijinal iş modellerinden birini yarattı. İnternette en çok tercih edilen Türkçe referans kaynak olan Ekşi Sözlük aynı zamanda reklam verenlerin de en çok tercih ettiği mecralardan.

ODTÜ ve Domus Academy’de endüstriyel tasarım eğitimi aldı. Dünyaca ünlü tasarımcı Ettore Sottsass’ın stüdyosunda yetişti. İtalya’dan Fontana Arte, Alessi, Pirelli, Guizzini; Almanya’dan Rosenthal, Decorum; Türkiye’den Eczacıbaşı Vitra, Paşabahçe, Derin, Nurus; Japonya’dan Sharp, Nissan ve Casio gibi firmalar için tasarımlar yaptı.

Dergi editörlüğündeki gözlemlerini gelmiş geçmiş en popüler yerli sitcom olan Avrupa Yakası’nı yazarak değerlendirdi. Sinan Çetin’in yönetmenliğini yaptığı ve altı yıl süren bu dizi boyunca yarattığı onlarca karakterin onlarca lafı dillere pelesenk oldu. Dizi sayesinde tanınan Ata Demirer, Hasibe Eren, Binnur Kaya, Sarp Apak, Levent Üzümcü, Tolga Çevik, Engin Günaydın, Evrim Akın gibi oyuncular birçok büyük reklam kampanyasında birçok markaya değer kattılar. Gülse Birsel kendisi de bu dizi sayesinde oyunculuğa adım atarak bu alandaki yeteneğini kanıtladı.

Modern ofislerin ve evlerin yeni yüzü olan onlarca mobilya tasarladı. Tasarımları, kendi şirketi olan Koleksiyon Mobilya’yı sadece Türkiye’de değil, yurtdışında da çok tercih edilen anlaşmalı mobilya üreticileri arasına soktu. Sabancı Üniversitesi, İş Bankası, HSBC, Vakıfbank, Turkcell, Avea, Acıbadem Hastanesi, BSH gibi onlarca firma Koleksiyon Mobilya ürünlerini tercih etti. Malhan’ın ince belli çay bardağını ve tabağını yeniden yorumladığı tasarım çok talep gördü ve geleneksel tasarım ürünlerinin yeniden başarılı bir şekilde yorumlanabileceğini kanıtladı.

İnternetin Türkiye’deki emekleme zamanlarında, birçok büyük grubun internet girişimleri batarken Türkiye’nin ilk paket yemek servis portalı Yemeksepeti.com’u kurdu. Kullanıcıdan ücret almayıp sadece siparişi karşılayan firmadan komisyon alan iş modeli sayesinde hızla büyüdü. Türkiye insanına arka sokaktaki kebapçıdan sipariş vermek için bile interneti kullanmayı öğretti. Yılda bir milyonun üzerinde sipariş alan site, zamanla Ankara, Adana, Antalya İzmir Bursa gibi 12 ile ve Kıbrıs’a yayıldı. Nevzat Aydın şimdilerde ise bu iş modelini dünyanın diğer ülkelerine yaymaya çalışıyor.

Türkiye’ye telefon bilgi servislerini yani 900’lü hatları getirdi. Buradan kazandıklarını eğitime yatırdı ve Türkiye’nin en zengin işadamlarının kurduğu vakıfların üniversiteleriyle aynı kulvarda mücadele ederek, 33 yaşında Türkiye’nin ilk bağımsız vakıf üniversitesini kurdu. Ülkenin en önemli öğretim üyelerini bu üniversite çatısı altında buluşturdu. Oluşturduğu serbest düşünce ve girişim ortamı birçok alternatif görüşün ve sivil girişimin gelişecek ortam bulmasını sağladı. İstanbul Bilgi Üniversitesi’nin geliştirdiği uzaktan eğitim modeli diğer üniversitelere örnek teşkil etti. Santral İstanbul ile ilk yaşayan müze örneğini ortaya koydu.

Yıllarca değişik reklam ajanslarında yaratıcı yönetmen olarak çalıştıktan sonra 1997’de M.A.R.K.A.’yı kurdu. Rahatsız edici slogan ve mesajlarla yaptığı reklam çalışmaları ile kendine has bir dil oluşturdu. Fikirlerine aşırı güveni kimi çevrelerce eleştirilse de işlerinin başarısı sayesinde ajansını, yabancı network ajanslarının yanında üst sıralara yerleştirmeyi başardı. Atlas Jet – Biz İkinciyiz Ama Bizimki 77 cm, Zeki Triko – Güneşi Özledik, Defacto – Jean Amerika’nın Şalvarıdır, gibi şaşırtıcı reklamlarla adından söz ettirdi. Audi için Mercedes’e karşı Susurluk Skandalını çağrıştırarak yaptığı “Bizde Bu Aksesuarlar Yok” kampanyası ters reklam için verilen en iyi örneklerden biri olarak kabul edilir.

Mavi Jeans markasının yaratıcısı. Mavi’nin Avrupa’da ve özellikle Amerika’daki başarısının baş mimarı. Tereciye tere satarak blucinin anavatanında New York Union Square’de, ünlü markaların arasında, Mavi Jeans bayrağını dalgalandırdı. Türkiye’nin ilk uluslararası moda markasını yarattı. Türk ürünlerinin kalitesi konusunda batı ülkelerindeki kötü imajın silinmesinde büyük katkısı oldu. Bugün Mavi ürünleri 50 ülkede 4 bin noktada satılıyor. Tüm dünyada 192 adet Mavi mağazası var. Time dergisine göre Mavi en beğenilen 16 denim markasından biri.

Genç yaşta ticaret ile başladığı tekstil işinde kısa sürede başarılı oldu. Rumeli Caddesi’ne ilk mağaza açanların arasındaydı. 1984 yılında mayo üretmeye başladı ve bir süre sonra diğer işlerini oğluna devrederek bu işe odaklandı. Zeki Triko’yu dünya çapında tanınan bir mayo markası yaptı. Koleksiyonlarının tanıtımı için çalıştığı Cindy Crawford, Claudia Schiffer, Naomi Champbell, Laetitia Casta, Kim Bassinger, Linda Evangelista, Tyra Banks, Eva Herzigova, Nikki Taylor, Adriana Karambeu, Heidi Klum gibi mankenlerin bir kısmını o keşfetti. 80 yaşına giren Başeskioğlu dünya mayo modasına yön vermeye devam ediyor.

Bir Demet Tiyatro projesi ile tiyatro sahnesini televizyon çağına entegre edip, tiyatroyu yeniden eğlence dünyasının odağına koydu. Tiyatroda gerçekleştirdiği “Otogargara”, “Sen Hiç Ateşböceği Gördün mü?” gibi çalışmalarla tiyatronun popülaritesini artırdı. Sinemada çok seyredilen filmler çekmeyi başardı. Vizontele ve Vizontele Tuuba zamanlarının en çok seyredilen filmleri oldu. Necati Akpınar ile birlikte kurduğu Beşiktaş Kültür Merkezi (BKM) ile gösteri sanatlarını ilk defa kendini finanse edip para kazandırabilir bir yapıya kavuşturdu. BKM bugün film yapımcılığı, tiyatro işletmeciliği ve konser organizatörlüğü konusunda iddialı projelere imza atıyor. Son olarak BKM Mutfak projesiyle genç yetenekleri tiyatroya kazandıracak bir televizyon programı konsepti oluşturdu.

Grafik tasarımında en akılda kalıcı işlere imza attı. Özellikle kurumsal kimlik çalışmalarıyla hafızalarımıza yer etti. Bugünkü imajlar dünyamızı, bir roman kapağından bir tiyatro afişine ya da bir üniversitenin logosuna Bülent Erkmen’in tasarımlarıyla şekillendiriyoruz. Finansbank, İKSV, Karel, Koleksiyon, Kurukahveci Mehmet Efendi, Mis Süt, Sabancı Holding, Atatürkçü Düşünce Derneği, Dedeman Topluluğu, Lassa (eski), Eczacıbaşı (eski), Nokta (eski), Petrol Ofisi (eski) gibi birçok kuruluşun kurumsal kimliğini tasarladı. İstanbul’un bugün kullanılan sokak tabelaları da O’nun tasarımı.

Önce 1987’de Scala Design’ı, sonra da Ertan Binme ile Parlak Kırmızı’yı kurdu. Tanju Özelgin uzun yıllar fuar stantları, yat, showroom, ev, ofis, mobilya, ürün tasarımları ve uygulamaları gerçekleştirdi. Özelgin’in, Versace, Sebastian, Stendhall, Nurus, Derin, BT, Birim, Crea Concept gibi birçok firma için yaptığı tasarımlar bu firmaların cirolarını artırmalarına yardımcı oldu. Tasarım camiasında yeniliklere yatkınlığıyla tanınan Özelgin, üç boyutlu canlandırma konusunda da Türkiye’deki öncülerden.

Ayşe – Ece Ege kardeşlerin Dice Kayek markası hem Avrupa’da hem de ABD’de birçok ünlünün tercihi oldu. Ece Ege 2003 yılında Fransa’da moda alanında “Femme en Or” (Altın Kadın) ödülüne layık görüldü. Aynı yıl Türkiye’de de marka Turquality programına kabul edildi. İkili Türkiye’de Ayaydın Grubu ile Machka markasını geliştirdiler. Kinetix için spor ayakkabı serisi tasarladılar. Son olarak Uludağ İçecek’in Uludağ Premium adlı maden suyu için şişe tasarımı yaptılar. Dice Kayek markası bugün 35 ülkede seçkin butiklerde tüketicilere ulaşıyor.

Arçelik’in tasarım ekibinde yetişen Can Yalman birçok farklı alanda tasarladığı 140’a yakın ürünle firmaların en çok tercih ettiği endüstriyel tasarımcılardan oldu. Tasarımlarında estetikten çok innovasyon ve problem çözme eğilimi daha baskın oldu. Hisar için çatal bıçak takımı, Roca Kale için lavabo, Çanakkale Seramik için duvar karosu, Nurus için sehpa, Numarine için yat tasarladı. Yalman’ın bir de Num Num için yaptığı kurumsal kimlik çalışması bulunuyor.

Kurdukları Babylon kulübü ile dünya müziklerinin Türkiye’de tanınmasına ve sevilmesine büyük katkıda bulundular. İstanbul gece hayatında farklı bir alternatif olabileceğini kanıtladılar. Düzenledikleri Rock’n Coke, Efes Pilsen One Love Festival, Efes Pilsen Blues Festival, Akbank Caz Festivali gibi organizasyonlar birçok dünya starının Türkiye’ye gelmesini ve Türkiye’de festival kültürünün gelişmesini sağladı. Doublemoon Müzik ile alternatif yerli sesleri dünyaya açtılar, dünya müziklerini de Türk dinleyicisine ulaştırdılar.

Tasarım denen olgunun en “derin” haline ulaşmış olsa gerek. Onun elinden çıkan formlar eksile eksile sarsılmaz bir denge noktasına ulaşıyor sanki. Dünyevi yüklerinden uzak, ne bir eksik, ne bir fazla. Dünyanın yeni yeni keşfettiği sadelik, onun 40 yıllık öyküsünün anahtarı.
Türk tasarım dünyasının gerçek duayenlerinden ve dünyanın en iyi 100 tasarımcısından biri kabul edilen Aziz Sarıyer’in başarılarla dolu 40 yıllık tasarım hayatının anahtar kelimeleri, sadelik ve fark yaratmak. Güçlü bir anlatım diliyle neredeyse oyunsu, yalın formlara ulaşmak ya da en kısa cümleyle en anlamlı sözü söylemek… Dünyevilikle derdi yok belli, tasarımı diğerleriyle bir iletişim aracı olarak görüyor. Ne kadar az şeye ihtiyaç duyarsa o kadar özgür hisseden Sarıyer, “Kendimi özgürleştirmek isterken, daha özgür ürünler ortaya çıkarmaya başladım galiba…”diyor. Başarının sırrını ise tek bir kelimeyle tarif ediyor. İçtenlik…
Dünyaca ünlü Moroso, Zeritalia ve Cappellini firmalarına tasarım yapan Aziz Sarıyer, Ron Arad, Karim Rashid, Christophe Pillet gibi büyük isimlerle aynı kulvarda yer alıyor. Çalışmaları Wallpaper, Frame, Interni, Box International gibi önemli tasarım dergilerinin ‘en iyiler’ başlıkları altında yer alırken, Derin Design markasını taşıyan mobilyaları dünyanın 45 ülkesinde satılıyor.

Dünya O’nu konuşuyor
Sarıyer’in Türkiye’deki çok yönlü çalışmalarına Alparda ve Vitra gibi eski, Hamam gibi yeni markaları örnek gösterebiliriz. Aziz Sarıyer imzasının, çalıştığı firmalara geri dönüşümü de çok yönlü. Türkiye’de tasarıma ilk yatırım yapan firmalardan biri olan Alparda için Sarıyer, “farklı bakış açısıyla, yüksek bir nüveyle başladı bu işe” diyor. Alparda firmasına hazırladığı 2007 koleksiyonun çeşitli fuarlarda yer almasıyla marka, dünya basınının da ilgisini çekmeyi başardı. Alparda, Aziz Sarıyer imzasını taşıyan bu koleksiyonuyla İstanbul Design Week 2006 arkasından Köln Orgatec fuarında “farklı bir ifade, yeni bir bakış açısı” sözleriyle tanımlandı. Batı ülkelerinde distribütörlük ve acentelikler için anlaşmalara imza atan Alparda, şu sıralarda adını ihracat başarıları ile duyuruyor. Sarıyer, Hamam için ise kendi deyimiyle ‘banyo örtüleri’ tasarlıyor.

Hep bir adım önde
Onun tasarımında üretim sistemi, teknik ve malzeme geleneksel olsa da yansıttığı işlerde geleceğe dönük alternatifler var. Diğer bir deyişle naif bir bakış açısıyla geleceği anlatmanın mümkün olduğunu gösteriyor. Bu onun mizacıyla da örtüşüyor. Malzemeye ve teknolojiye ters düşmeden geleceğe de uyabilecek bir anlatım dili… Kendini birebir endüstri tasarımcısı olarak nitelendirmiyor; sadece kendi felsefesiyle var olmak, hayatı kendi yöntemiyle tarif etmek istiyor. Küreselleşmenin getirisi diğer her şeyde kendini hissettirdiği gibi, tasarımlarda da aynı lisanı konuşan ürünler olarak ortaya çıkıyor. Sarıyer, “dünya küçüldükçe aynı kodları almaya başlıyor çevresinde” diyor. Sarıyer’in farkı ve diğer tasarımcılardan hep bir adım önde oluşu da tüm zamanlar için geçerli olacak yaşam felsefesini tasarımlarına aktarmayı başarmasında yatıyor.
Sarıyer, çalışmalarında Türk sanayicisinin profilini, isteklerini, yeni pazarlama tekniklerini, piyasayı göz önünde bulundurduğunu belirtiyor. Firmaların pazarda büyüme beklentisiyle tasarıma yatırım yaptıklarını söyleyen ünlü tasarımcının, çalışacağı firmaları seçerken en önemli kriteri, ürettiklerini dünya tasarım arenasında sunmaları.

Genel müdürlük yaptığı yıllarda Garanti Bankası’nı önemli bir yere getirdi ve daha 55 yaşındayken 2003 yılında emekli olup kendini sivil toplum faaliyetlerine adadı. Manisa’da Gülin Öngör Anadolu Kız Meslek Lisesi’ni yaptırdı ve bu okulun kendi ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için Selendi Şarapları’nı kurdu. Doğal Hayatı Koruma Derneği (WWF) başkanlığı yaparak Türkiye’de su, orman, bitki örtüsü gibi doğal kaynaklara olan duyarlılığın artmasına büyük katkı sağladı. İşadamlarına verdiği seminerlerle bu duyarlılığı iş dünyasında da yaymak için büyük çaba sarf ediyor.

Sabancı Holding’de önce Proje Bölümünde sonra da Strateji ve İş Geliştirme Grup Başkanı olarak birçok proje geliştirdi. Sakıp Sabancı’nın vefatından kısa süre önce holdingten ayrılıp babası ve kardeşiyle ortak olduğu Esas Holding’e geçti. Esas Holding’in aldığı Pegasus’u Türkiye’nin düşük maliyetli havayolu şirketi yaptı. Pegasus hızlı pazarlama refleksleri ve müşteri beklentilerine uyumlu geliştirdiği hizmetleriyle hızla büyüdü ve düşük maliyetli havayolu pazarının şekillenmesini sağladı.

Yaptığı tasarımlarla yalnızca sanat değil, iş dünyasına da entegre olmuş bir tasarımcı Arzu Kaprol. Yeni teknolojiler, yeni tasarımlar, yeni pazarlama teknikleri, lüks tüketim bütün bunlar onun ilgi alanı.
İlk defilesini 1998’de yapan ve Türkiye’nin yetiştirdiği en önemli moda tasarımcıları arasında yer alan Kaprol, gelişmiş nano teknolojileri de kullanarak tekstil alanında performans öncelikli tasarımlarıyla fark yarattı. Ünlü tasarımcının kendi adı ile yarattığı markalı ürünlerin yıllık cirosu 1,5 milyon dolara ulaşıyor.
Altınyıldız, Network ve son bir kaç yıldır Que markalarının kadın koleksiyonlarını tasarlayan Arzu Kaprol, bir Türk markasıyla tasarımcının bir araya geldiği ilk anlaşmaya da imza atarak, kendi markasını Altınyıldız çatısı altında tasarlayıp moda takipçilerinin beğenisine sundu.
Çelebi Hava Servisi, İDO, Türk Silahlı Kuvvetleri, Formula 1 gibi farklı kullanım alanlarına sahip ürün gruplarında performans tasarımcılığı yaparak, bu alandaki ürünlere, endüstri tasarımcısı gibi yaklaşan Kaprol, fonksiyonellikle yaratıcılığını birleştirerek hem kendini hem de endüstriyel pazarı geliştiriyor.

Babası terzi olan Ümit Ünal daha küçük yaşlarda moda tasarımına merak saldı. 1993’de Beymen Academia Genç Stilistler Yarışması’nda S.S. Venüs teması ile birincilik ödülünü alarak dikkatleri üzerine çekti. Son yılların en gözde Türk tasarımcılarından. Gömlek firması Abbate için tasarımlar yaptı. Özel projeler için de tercih edilen bir isim oldu. Halen Beyoğlu’nda Tünel’de kendi atölyesinde çalışmalarını sürdürüyor. Ürünleri 13 farklı ülkede tüketicilere ulaşıyor.

Mesleğe eğitimini tamamladıktan sonra ailesinin mimarlık bürosunda başladı. Bugün çalışmalarını 2004 yılında Gonca Çırakoğlu ile birlikte kurduğu EAA-Emre Arolat Architects adlı firmasında sürdürüyor Dış Ticaret Kompleksi, Sabiha Gökçen Hava Alanı, Santral İstanbul Modern Sanatlar Müzesi gibi yapılarla son 10 yılda Türkiye’nin en önemli mimarları arasına girdi. 2006 yılında, Dalaman Havalimanı yapısı ile Türkiye’den katılımlarda ilk kez uluslararası “AR Awards for Emerging Architecture, Highly Commended” ödülünü kazandı. Tasarladığı yapılarda beton ve metal kullanımlarıyla ciddi bir farklılaşma yarattı.

Mimarlık okumak için gittiği İngiltere’de St. Martin Sanat Okulu’nu bitirdi ve moda tasarımcısı oldu. Önceleri Walter Albini için ardından da İngiltere’nin en ünlü mağazalarından Monsoon için tasarımlar yaptı. 1984 yılında Pakistanlı bir işadamının yardımıyla kendi moda evini kurdu ve kısa sürede ülkenin ünlü tasarımcıları arasına girdi. Etnik ve egzotik tasarımlarıyla kendine has bir çizgi oluşturdu. Prenses Diana, Madonna, Diana Ross, Janet Jackson, Cher gibi birçok ünlü Rıfat Özbek’in tasarımlarını giydiler. 1988’de ve 1993’te İngiltere’de yılın tasarımcısı seçildi. 1990’da iki parfümünü piyasaya çıktı. 1989’da markayı, Moschino ve Jean Paul Gaultier gibi markaların da sahibi olan AEFFE’ye sattı.

Deniz subaylığından ayrılan Yılmaz Yılmaz’ın eşiyle birlikte büyüttüğü Koton markası 20 yılda Türkiye’nin en çok satan iki hazır giyim markasından biri oldu. 21 ülkede 182 mağazası var. 100 kişilik tasarım ekibinin geliştirdiği inovatif fikirleriyle tüketicinin dikkatini kendi üzerinde tutarak hızlı moda akımının Türkiye’deki öncüsü oldu. 2008 yılında MAPIC Perakende Ödülleri’nde Perakende Başarı Ödülü aldı ve Türkiye’de Ernst&Young yılın girişimcisi ödülüne layık görüldü.

Anadolu ezgilerinin kaybolup gitmemesi için başlattığı projeler Türk müziği için hem büyük bir arşiv çalışmasının ortaya çıkmasını hem de yurtdışında Anadolu ezgilerinin tanınmasını sağladı. Tanburi Cemil Bey, Neşet Ertaş, Zeki Müren gibi kaybolma riskiyle karşı karşıya olan değerleri koruma altına aldı. Anadolu, Kafkas ve Balkan ezgilerini araştırdı ve albümler halinde yayınladı. Projeleri, müzik piyasası daralırken Kalan müziğin işlerinin artmasını sağladı. Time Dergisi 2004 yılında Avrupa Kahramanları arasında Türkiye’den sadece O’nun ismini saydı.

2001 krizinde bankaların boşalttığı merkezi bölgelerdeki dükkanlarda simit ve çay servisi yapan Simit Sarayı dükkanlarını açtı. Mc Donalds’ın sekiz liralık menülerine karşın iki liralık menüleriyle kriz zamanında en çok ilgi gören fastfood zinciri oldu. 65’in üzerinde şubeye ulaşarak fastfood’da geleneksel lezzetlerin de başarılı olabileceğini kanıtladı. Onlarca taklidi türedi ve simit dükkanları yeni bir iş kolu oldu.

Arkadaşlarıyla kurduğu Rafineri reklam ajansı son yıllarda Yeni Rakı, T-Box, Axess, Beymen, Opet, Profilo, Lassa gibi firmalar için birçok beğenilen işlere imza attı. Rafineri’nin işleri kısa sürede birçok Kristal Elma topladı. Markalar için sadece reklam değil aynı zamanda strateji de geliştirdi. Aynı zamanda çok beğenilen Ottoman Empire markalı tişört serisiyle başarılı bir kişisel iş girişimi de var.

Yaratıcılığını elle tutulur gözle görülür hale getirmeye daha çocuk yaşlarında başladı. 12 yaşında ilk bestesini yaptı, yine o yaşlarda Reklamevi’nde metin yazarlığına adım attı. Ancak onu hepimiz Hazır Kart reklamlarında bermuda şortu, kovboy şapkasıyla dağ tepe dolaşan, kabına sığmayan “Özgür Kız” olarak tanıdık. Daha sonra, kariyerinde bu imgeyi başarılı bir şekilde taşımayı bildi. Reklam kampanyası karakteri olarak özellikle gençler arasında yaygın bir kitleye “Ben özgürüm” dedi. Kendini tanıtırken, bu imajın ya da bu karakterin onu diğer yapacağı işlerde bütünleyeceğini düşünmüş müydü bilinmez, ama bu kız gerçekten yaratıcı. Enerjisiyle el attığı her şeyi büyülüyor gibi. Onun yaratıcılığı içtenliğinde yatıyor aslında. Her işini içinden geldiği gibi yapmasında… Toplum içinde de öyle kabul gördü. Bir reklam filmiyle çıkış yakalayıp onu dalga dalga büyüten ve adeta ‘bakın benim başka ne marifetlerim var’ diyen bir başka sanatçı örneği yok herhalde. O modern zamanların gerçek reklam yıldızı olmayı başardı.
Paris Match dergisinin birkaç Türk’le yaptığı röportajlar arasında onunki de vardı. Türkiye’nin modern yüzlerinin verildiği bu röportajdan sonra kendisini şöyle ifade ediyor: “Lakabım ‘Özgür Kız’ ve bu benim hoşuma gidiyor.” Türkiye’nin en güzel üniversitelerinden birinde politika okuduğunu, onu üne kavuşturan şeyin bir reklam filmi olduğunu söylüyor. Geleneksel yaklaşımın başlangıçta karşı çıktığı, bir kızın yüksek sesle “Ben özgürüm!..” diye Anadolu’da dolaşamayacağını söylediği dönemde O, kendisini Jeanne d’Arc gibi hissetmiş. Bu coğrafyadaki tolerans ikliminin yerini bir gün fırtınalara bırakacağına dair bir endişesi de yok. Üzerinde herhangi bir baskı hissetmeden dilediğince söyledi söyleyeceklerini. “Tek taşını kendin al, çocuk da yap kariyer de” derken kadınlara hayata tek başlarına tutunmalarının mümkün olduğunu anlattı. İşin özü O, “Benim de söyleyeceklerim var” dedi. Markalar da bundan çok iyi faydalandı. Üstelik bunu hiç zorlanmadan yalnızca işlerine kendi renklerini saçarak yaptı ve yapıyor.
Reklamlarındaki başarısı sektörün Oscar’ı olarak görülen Kristal Elma Ödülleri’yle de onandı. Çıkardığı son albümü ‘Seviyorum Sevmiyorum’ sadece Türkiye’nin değil, Balkan ülkelerinin de pop müzik listelerinde haftalardır üst sıralardaki yerini koruyor.

Dünyaca ünlü müzayede şirketi Sotheby’s’in katalogunun kapağında eseri basılan ilk Türk ressam oldu. Müzayedede eseri 70 bin sterline satılınca, Ceylan bir anda yaşayan Türk sanatçıları arasında “eserine en yüksek değer biçilen ressam” haline geldi. O’nu kendisinden dinleyelim: “Enerjinin direkt elimden, ruhumdan tuvale gitmesi çok önemli. Çünkü klasik bir resmin karşısına geçtiğimde, ben onu hissedebiliyorum. Örneğin, Leonardo da Vinci gibi esaslı bir ruhtan çıkmış olan bir tabloyu birebir hissedebiliyorsun. Güncel sanatın aksine, güncel sanatın teması ile birlikte, klasik sanatın zanaatkr kısmının iç içe geçmiş olması aslında çok da olmayan, rastlanmadık bir durum. Tüm bunlar birleştiği zaman, duygusal bir gerçeklik ortaya çıkıyor.”

Son dönemin en dikkat çeken tasarımcılarından. Kendi atölyesinde kendi markasıyla çalışmalarını sürdürüyor. Bil’s için gömlek tasarımları yaptı. Sunset için ve Sunset’in üretim yaptığı Benetton, Calvin Klein, Gottex, Marc Jacobs, Tommy Hilfiger, Armani ve Marks & Spencer gibi firmalar için mayo tasarımları yapıyor. Tasarımları kısa bir süre önce Beymen’de satılmaya başladı. Ayrıca İz Air’in uçuş ekibinin üniformaları da onun eseri.

DDB&Co.

2006 yılında DDB&Co’nun İstanbul ofisinin başına geçti. Uluslararası reklam yayını Luerzer’s Archive dergisinin sıralamasına göre, “Dünyanın En İyi İlk 10 Reklam Yazarı” arasında yer aldı. Dünyanın en büyük reklam festivali olarak anılan Cannes Lions’da bu yıl Yılın Reklam Ajansı kategorisinde üçüncülüğü alan DDB&Co İstanbul Başkanı ve Yaratıcı Direktörü Demir Karpat Polat…  Reklamcılığa 1997’de Manajans/Thompson’da başladı. Burada üç, Medina Turgul DDB’de bir,   Rafineri’de üç olmak üzere toplam yedi yıl çalıştı. Yedi yılın sonunda, kariyerine  dünyanın başka bir yerinde, büyük ve önemli bir ajansta devam etmek isteyince, arayışlara başladı. Bir arkadaşı Brezilya’da, DDB grubu bünyesindeki DM9 isimli şirketle bağlantı kurmasını önerince, önce pek ilgilenmedi. Ancak dünyanın en önemli ajansları arasında olan DM 9, Karpat’a 300 kişilik kadrolarında yaratıcı yönetmen olarak çalışması teklifini getirince “Brezilya Türkiye’ye benzeyen bir ülke, bu açıdan yararlı bir deneyim olur” düşüncesiyle, teklifi kabul etti.

Onun kazanmış oluğu başarıları sayesinde Türkiye reklamcılığı uluslararası arenada konuşulur hale geldi. Ona göre de yurtdışında Türkiye ekonomisinin ve reklamcılığının geldiği nokta, yeni yeni anlaşılmaya başlanıyor. Dünyaca kabul gören Cannes Lions listesine ilk kez ABD ve Avrupalı ajansların dışında bir ajans girmeyi başardı. Bu başarının mimarı Polat şimdilerde bunun haklı gururunu yaşıyor. Karpat Polat, Cannes’ı yeni keşfetmiş bir isim değil aslında. İki yıl çalıştığı ajansı DM9 DDB Sao Paulo’da da birçok kez ödüle layık görüldü. Polat, Cannes Lions’da hepsi farklı kategorilerde üç kez Cannes Aslan’ı kazanmanın yanı sıra pek çok kez finale kaldı. Bu yıl ise ajansı DDB&Co. İstanbul ile üçüncülük alarak global reklam dünyasında var olmayan Türkiye’nin reklamcılığını gözle görünür hale getirdi. Polat, finale kalmadıkları sene olmadığını belirtirken, bu yıl biraz daha başarılı olduklarını ve listeye gireceklerini tahmin ettiklerini ancak ilk üçü beklemediklerini anlatıyor.

Zeynep Fadıllıoğlu Design Osmanlı mimarisinden esinlenerek yaptığı iç mekan tasarımları İstanbul burjuvazisinin gözdesi oldu. Beymen Brasserie, Ulus 29, Chintamani Londra gibi birçok ev, işyeri ve sosyal alanı tasarladı. Les Ottomans Otel’deki iç mekan çalışmalarıyla yurtdışından da büyük ilgi gördü. Son olarak “modern cami” olarak bilinen “Şakir’in Camii”nin iç mekan tasarımlarını yaparak geleneksel tasarımın modern formlara kavuşturulmasıyla yaratıcı yönünü sergiledi.

Karakterleri nasıl yaratıyor?
Sahnede daha çok kendi karakterini yaratmakla ilgilenen birisi oldum. Belli bir kariyer belirlemeyip raslantıyla çıktığım için sahneye, hep Cem Yılmaz karakterini nasıl oluşturabilirim diye düşündüm. Sonrakiler biraz daha kolay oldu. Sinemada canlandıramayacağım karakterleri kendime yazmıyorum. Mesela, “Ali karakteri 1,90 boyundadır mavi gözlüdür. Sahneden koşarak gelir” gibi şeyler yazmıyorum. Komedyenlik açısından da, çok fazla fiziksel komedi yapan bir adam da değilim. Bir tık görsele önem verirken bir tık da zihinsel komedi yapmaya çalışıyorum. Daha sosyal… Benim işlerimde genellikle o ana kadar yapılmamış olması hissiyatı daha belirgin oluyor.

Ajanslarla nasıl çalışıyor?
Dahil olduğum reklamların her aşamasına müdahil olurum. Çalıştığım bütün markaların reklam ajansları var elbette. Onlarla kooperatif çalışmaya özen gösteriyorum. Onları kooperatif çalışmaya yönlendiriyorum. Bir fikrim olduğu zaman söylerim, bilmiyorsam bilmiyorum derim. Bildiğim şeyi gizleyemem. “Şu kadar para veriyoruz sana şu bildiğini de söyleme” yok yani. Kooperatif çalışmak konusunda zorlandığım oluyor tabii ki. Çünkü bazen sizin gibi kalabalık geliyorlar. Ben de teker teker gelin demek zorunda kalıyorum. Çünkü istiyorum ki değişik bir şey yapayım. Bazı toplantılarda etrafın ilgisiyle çok uğraşıyorum. Reklamın da bazen çok kısa zamanda üretilmesi gerekiyor. Anlık reaksiyonlara anlık buluşlar yapmanız gerekebiliyor. Reklamcılık çok dinamik bir dünya ve çoğu zaman da o kadar vaktiniz olmuyor.

Ali Taran hakkında ne düşünüyor?
En az dahil olduğum reklam filmleri Ali Taran’la yaptığım reklam filmleridir. Çünkü işine bireysel ve karmaşık yaklaşmıyor. O da benim gibi çok net bir çözümle geliyor. Çalışması tabii ki kolay birisi değil, ama ortaya çıkardığı neticeler itibariyle ölçülebilir, “buluşçu” bir kimsedir. Yani o varken ben de buluşçuyum deyip ortaya yeni bir şey koymama gerek yok. Yalnızca biraz daha optimum hale getirmek için bir iki fikir söylüyorum.

Çevresinden nasıl besleniyor?
Herkese sorarım. Biz çok kalabalık bir kadro değiliz. Mesela filmlerde içerikle ilgili ağabeyimle beraber çalışırız. Benim her zaman etrafımda benden daha komik insanlar olmuştur. Yani “benim arkadaş grubumda en komik benim” diye bir şey hatırlamıyorum, doğruyu söyleyeyim.

Dil meselesi
Wiro reklamını çekmeden aylar öncesinde bir tane altyazılı film yapalım fikrine sahiptim. İçerik olarak ne dediğimi değil de bu yabancı dil, altyazı ile ilgili çok şaka üretilebileceğini düşünüyorum. Dil mizah yapan adamın en iyi malzemesidir. O yüzden dil ayırmam. Mesela Gora filmi İngilizce başlar, Arog’da başka dillerde konuşuluyor. Gösterilerimde de var. Japonca bir film yapalım gibi fikirlerim bir kenarda duruyor zaten.

Masada insanları nasıl etkiliyor?
Bir bebek kadar saf otururum toplantı masasına. Bildiğim şeyleri söylerim, ama bilmediğim şeyleri de söylerim. Dolayısıyla daha akıllı görünürüm. Görünmek de değil, öyle algılanırım. Bana hiç kimse bilmediğimden sormaz. Reklamların üretim aşamasında yazıp, çizip, slogan üretirken sürekli denetlerim. “Böyle bir şey diyorsunuz, ama bu var mı gerçekten” gibi… Varsa söylerim reklamda, yoksa söyleyemem, yapamam.

Reklamlarında oynadığı markalar memnun mu?
Reklamların firmalara dönüşlerini takip ediyorum. Memnuniyetsiz ayrıldığımız bir marka hatırlamıyorum ama kendim münferit olarak “bu reklam filmi diğerleri kadar çalışmadı fikrine” kapılmışımdır. Mesela yeni başlayan Türk Telekom filmlerinin çok komik olmadığına dair bir kamuoyu oluştu. Birbirini takip eden işlerde oluyor bu. Ama insanlar çıkış noktasını hatırlamıyorlar. Bir marka gelip diyor ki benim 43 tane anlatmam gereken şey var her birinin 40 saniye olması lazım diyor. Yapıyorsunuz, komik değil diyor. O zaten komik değil ki…

Komik olma beklentisi
Komik olmam beklentisi aslında yok. Firmalar reklamın ilgi çekmesini, duyulmasını, konuşulmasını istiyorlar. Komik olması bonus bir şey. Reklam filminin komik olması meselesi, enstrümanlardan birini kullanmak gibi bir şey. Fakat reklam ajansları genelde bana o amaçla gelmiyorlar. Kendim hoşuma gittiği için, çalıştığını düşündüğüm için, güzel de bir alan olduğu için reklam filmlerimde mizah var.

Marka ayrımı yapıyor mu?
Yıllardır bir marka var… İsmini söylemem, ama ben kaba tabirle her boşa çıktığımda benimle çalışmak ister. Hiç de çalışamaz. Büyük, yerli bir marka. Fiyatta anlaşamadık hiç. Doğruyu söylemek gerekirse reklam filmlerine biraz para harcayan firmalarla çalıştım şimdiye kadar.

Cem Yılmaz’a göre pazarlama nedir?
Herkes güne kendini pazarlamak için başlıyor. “Bugün güler yüzlü başlayayım, böyle devam ettireyim… Bugün hangi tişörtü giyeyim?” Bunlar da aslında pazarlama. Reklam eğer insanın kendini beğendirmek için kendine eklediklerinden ise, benimki hala bir dost sohbetinde komik olmak kadar naiftir. Eğer para kazanmak için kendimi komik yapmaya çalıştığımı düşünüyorsanız, bu bir iş veya bir pazarlama tekniği değil bende. Bir varoluş ve insanlarla iletişim kurma şekli…

Parasını nereye yatırıyor?
Okan’ın (Bayülgen) Doğan Apartmanı’ndaki daireleri bitirmesini bekliyorum. Bitirince alacağım onları. Tabii ki ciddi değilim. Gayrimenkule şimdiye kadar hiç yatırım gözüyle bakmadım. İhtiyaç olarak aldım hep, hiç de satmadım. Ben yalnızca paramı çarçur etmemeye çalışırım. Borsa gibi enstrümanlarla ilgili bilgim kısıtlıdır. O nedenle öyle maceralara girmem. Tasarruflarım yastık altından bir tık daha yukarıda.

Arabaları…
Büyütülen bir konu bu. Araba koleksiyonu olan birisi değilim. Çünkü gerçekten koleksiyon yapan insanlar var. Bir tüketim malzemesi olarak bazı insanların bir arabası olur, bazılarının üç olur o kadar. Bazısının beş olabilir. Ama o kadar, dört… Benzer işi yapıp benzer para kazanan birçok kişi bu otomobilleri aldılar. Güzel o arabalar… “Biz almayacağız” diye yola çıkıp “Biz onun gibi olmayacağız” deyip nedense parayı denkleyince aldılar aynı arabaları.

Nasıl para harcıyor?
Kazandığım paramı kendim harcarım. Her türlü masrafımı kendim yaparım. Çok para harcamam. Kredi kartı kullanıyorum, ama hesabımı bilirim. Ekstremi sürekli görmem, ama çok fazla alışveriş yapan bir kimse olmadığım için sadece bir sayfa olur ekstrelerim. Bir ay gelir kalemim bir ikiyse ciddi gider kalemlerim de 3-4 taneyi geçmez ekstrede. Parayı en çok yaptığım işlere harcıyorum. En cömert olduğum yer orası gerçekten.